Forumdag 2026

We verwelkomen je graag bij PXL Congress met koffie en ontbijtkoeken.

Het organiserend team van Hogeschool PXL en Universiteit Hasselt heet jullie graag welkom op de 17e editie van de Forumdag met als centraal thema ‘lezen in het hoger onderwijs’.

Jordi Casteleyn bespreekt de verwachtingen van hogeronderwijsstudenten rond lezen en de kloof tussen deze verwachtingen en de realiteit. Hij legt de nadruk op begrijpend lezen, woordenschat en de samenhang tussen lezen, schrijven en spreken, en belicht de implicaties voor curricula en effectieve lespraktijk zonder dat docenten taalspecialist hoeven te zijn. Daarnaast gaat hij in op de spanning tussen inclusie en taalontwikkeling, en de mogelijke drempels in leesvaardigheid.

Fien De Smedt belicht de sterke wisselwerking tussen lezen en schrijven en benadrukt dat effectief lezen en goed schrijven elkaar wederzijds versterken. Ze gaat in op zowel motivationele als cognitieve factoren, onderbouwd met inzichten uit academisch onderzoek en haar eigen ervaring als docent. Tot slot reflecteert ze op de rol die GenAI kan spelen in het ondersteunen van deze vaardigheden en het versterken van de motivatie van studenten.

In het hoger onderwijs moeten studenten vanaf dag één veel lezen. Lezen vormt de ruggengraat van hun leerproces: ze moeten hun syllabus begrijpen, complexe theorieën doorgronden, onderzoeksartikels analyseren ... Wie niet goed kan lezen, komt in het hoger onderwijs al snel in de problemen.

Maar hier wringt het schoentje. De PISA-resultaten van de laatste jaren tonen aan dat de leesvaardigheid van onze studenten gestaag achteruitgaat (OECD, 2023). Tegelijk bieden generatieve-AI-tools een verleidelijke kortere weg: waarom een syllabus uitpluizen als AI de tekst in dertig seconden kan samenvatten? Dat schijnbaar handige hulpmiddel brengt echter risico's met zich mee. Wanneer studenten systematisch teksten laten samenvatten door AI, verzwakt hun tekstbegrip verder en ontwikkelen ze geen diepgaande leesstrategieën (Dinsmore & Fryer, 2025; Gerlich, 2025; Leuridan et al., in voorbereiding). Paradoxaal genoeg wordt juist dat tekstbegrip steeds crucialer om de output van AI-tools kritisch te benaderen (Leuridan et al., in voorbereiding).

Aan de universiteiten pakken ze deze uitdaging aan met gerichte leesinterventies om studenten efficiënter en effectiever te doen lezen. In dit rondetafelgesprek tonen we enkele algemene (online) mogelijkheden, zowel binnen als buiten de lespraktijk. We zoomen in op twee inspirerende praktijkvoorbeelden uit UGent en UHasselt: een virtuele leerlijn academisch lezen met een concrete uitwerking in een tweedebachelorvak (Politieke Wetenschappen), en deep reading-sessies binnen casusgeoriënteerd onderwijs (Sociale Wetenschappen). We bespreken de valkuilen die met zulke interventies gepaard gaan, en bieden de ruimte om de vertaalslag naar de eigen instelling en opleiding te maken, ook buiten de universiteiten.

Taalvaardigheid is een factor die bijdraagt aan studiesucces aan de universiteit (De Wachter et al., 2013). Grote hoeveelheden leesmateriaal verwerken, speelt daarbij een belangrijke rol (Berckmoes & Rombouts, 2009). Om begeleiding of toetsing voor startende studenten te kunnen ontwikkelen, is het noodzakelijk om inzicht te verwerven in de leesactiviteiten van startende studenten met aandacht voor de verschillen tussen disciplines (Karakoç et al., 2022).

De leidraad van deze workshop wordt gevormd door een studie die polste naar de leesactiviteiten van eerstejaarsstudenten aan de KU Leuven en in welke mate verschillen die in de humane wetenschappen ten opzichte van de exacte/technische wetenschappen.

In deze workshop zullen we achtereenvolgens verkennen welke leesmaterialen, leesdoelen, leesvaardigheden, voorkennis, en ervaren problemen of uitdagingen de deelnemers zien in hun opleiding. We maken telkens de sprong naar de resultaten uit onze studie. Daarin werden 412 generatiestudenten bevraagd met een gestructureerde vragenlijst om hun leesmateriaal en -activiteiten in kaart te brengen. De vraag of studenten uit beide disciplines gelijkaardige patronen vertonen in (hun omgang met) de leesmaterialen komt daarbij telkens aan bod.

We bespreken met het publiek in welke mate de bevindingen waardevol kunnen zijn voor het taalbeleid in instellingen; en of toets- en taalondersteuningsinitiatieven gebaseerd kunnen worden op overkoepelend materiaal. We toetsen deze resultaten ook steeds af met de ervaringen van het publiek: zijn er bijvoorbeeld verschillen met de hogescholen of graduaatsopleidingen? En blijven deze resultaten overeind nu GenAI meer en meer wordt ingezet door studenten?

Het lezen van academische teksten vormt voor veel studenten in het hoger onderwijs een uitdaging. Studenten ervaren moeilijkheden bij het herkennen van tekststructuren, het begrijpen van academische woordenschat en het onderscheiden van hoofd- en bijzaken in complexe academische teksten. In het bijzonder meertalige studenten hebben daarbij baat bij aanvullende ondersteuning, zonder dat dit gevolgen heeft voor de leerdoelen.

In deze interactieve workshop verkennen deelnemers hoe Generatieve AI (GenAI) kan worden ingezet als leescoach bij het werken met academische teksten. Door actief aan de slag te gaan met concrete voorbeelden ervaren deelnemers hoe GenAI kan bijdragen aan het toegankelijker maken van academische teksten en zo inclusie in het hoger onderwijs kan versterken. Tegelijk worden deelnemers uitgenodigd om kritisch te reflecteren op de voorwaarden voor een verantwoorde en doordachte inzet van GenAI binnen het leesonderwijs.

Deelnemers aan deze workshop hebben een laptop of tablet nodig.

In het hbo moeten studenten veel en lange teksten lezen. Daarop is niet elke student even goed voorbereid. Daarom hebben we een online zelfstudie ontwikkeld, voor studenten die op het hbo willen studeren of daar net mee begonnen zijn. De cursus bestaat uit vier modules:

• Module 1 Focus: hoe blijf je geconcentreerd, ondanks afleidingen?
• Module 2 Aanpak: wat zijn de verschillende leesdoelen en wat is snel versus slim lezen
• Module 3 Voorkennis: waarop moet je letten en hoe kun je omgaan met moeilijke woorden?
• Module 4 Opbrengst: wat wil je doen met de tekst die je gelezen hebt (een tekst schrijven, een tentamen maken of nieuwe kennis opdoen)?

De cursus is ontwikkeld in de coronatijd maar wordt nog altijd gebruikt als ondersteunend lesmateriaal. Voor sommige studenten is de cursus erg makkelijk, maar we richten ons dan ook op de studenten die meer moeite hebben met lezen op hbo-niveau. Recentelijk is de cursus herzien, met bijvoorbeeld meer aandacht voor generatieve AI als leeshulp.

Tijdens de workshop gaan deelnemers in groepjes aan de slag met de cursus. Elk groepje werkt aan een module en maakt zo kennis met de cursus. De vraag die centraal staat: hoe zou jij de cursus kunnen inzetten in je (taal)onderwijs? We raden deelnemers aan om een laptop mee te nemen voor deze sessie.

Artificiële intelligentie kan een nuttige tool zijn bij het samenstellen van talig lesmateriaal op universitair niveau. Hoewel een kritische houding tegenover de GenAI-input noodzakelijk blijft, rijst de vraag in welke mate deze input zorgt voor tijdsefficiëntie en een invloed heeft op de kwaliteit van de module. Drie medewerkers van het Academisch Centrum voor Taalonderwijs (ACTO) van de VUB richten zich daartoe op de ontwikkeling van eenzelfde digitale leermodule over leesstrategieën vanuit drie verschillende invalshoeken, binnen een vooraf bepaald tijdsbestek en aan de hand van dezelfde bestaande reader. De eerste werkt zonder enige hulp van artificiële intelligentie, de tweede zweert bij de input van GenAI-bronnen en de derde mag intuïtief beide aanpakken door elkaar hanteren.

Aan de hand van een bevraging bij collega-docenten en een grondige zelfevaluatie worden de technische en didactische aspecten van de drie modules met elkaar vergeleken. Daarbij wordt aandacht besteed aan overeenkomsten en verschillen in aanpak, aan knelpunten die zich tijdens het ontwikkelingsproces voordeden en aan de manieren waarop deze al dan niet werden aangepakt. Daarnaast wordt nagegaan welke invloed het gebruik van GenAI in dit specifieke geval heeft op zowel de tijdsinvestering als de tevredenheid over het eindresultaat. Tijdens de presentatie worden enkele concrete toepassingen toegelicht, waarvan een aantal via HTML-code rechtstreeks kan worden uitgetest in de eigen Learning Management Systems (LMS). Andere voorbeelden bieden mogelijk inzicht in strategieën voor de inzet van GenAI bij de ontwikkeling van digitale leermodules.

De Erasmushogeschool experimenteert dit jaar met leespromotie. De Leesjury is een leesclub die elk jaar tienduizenden kinderen en jongeren uit België en Nederland samen brengt. Kinderen en jongeren lezen, bespreken en beoordelen een selectie boeken. En stemmen allemaal samen voor de beste boeken. Sinds kort is de hoogste leeftijdsgroep niet meer 16-18 jaar maar 16+/Young Adult.

EhB nam de uitdaging op om als eerste hoger onderwijs instelling de Leesjury te organiseren. Dit academiejaar probeerden we dus twee leesjury groepen uit: 1 met studenten Lager Onderwijs en 1 voor alle studenten. In deze sessie stellen we voor wat we leerden over leespromotie, bespreken we de uitdagingen die het publiek ziet voor leespromotie in het Hoger Onderwijs en gaan we samen op zoek naar de ideale Leespromotie activiteit voor studenten.

De Iedereen Leest Academie is een dynamische online leeromgeving boordevol evidence-informed praktijkgericht materiaal rond zes essentiële pijlers van krachtig leesonderwijs: leesbeleid, leesomgeving, leesaanbod, leesdidactiek, leesmonitoring en leesnetwerk. Samen vormen ze een stevige basis om leerlingen en studenten van alle leeftijden te laten groeien in hun leesvaardigheid, leesmotivatie en leesgedrag.

In deze workshop ga je, onder begeleiding van onderwijsexpert en lerarenopleider Iris Vansteelandt, actief aan de slag met het rijke leermateriaal van de Academie. Je ontdekt hoe je de ontwikkelde materialen kan inzetten in je eigen lessen en hoe ze een brug slaan tussen theorie en praktijk. Of je nu werkt in het hoger onderwijs, het basisonderwijs of het secundair onderwijs: de Iedereen Leest Academie biedt concrete handvatten en inspirerende voorbeelden die je meteen kan toepassen in je praktijk. We raden deelnemers aan om een laptop mee te nemen voor deze sessie.

Iederéén kan lezen! Luisterpuntbibliotheek is de Vlaamse openbare bibliotheek voor personen met een leesbeperking (bv. dyslexie, visuele beperking, fysieke beperking, ...) Iedereen die niet of moeilijk gedrukte boeken kan lezen, vindt er boeken in inclusief, aangepast leesformaat: Daisy-luisterboeken en brailleboeken. Ook bibliotheken, scholen, logopedisten en zorgvoorzieningen kunnen met het aanbod aan de slag.

In deze praktijkboost vertelt Luisterpuntbibliotheek meer over hun werking en het aanbod, de voordelen van Daisy-luisterboeken, hoe de gratis Anderslezen-app werkt en hoe je als school lid kan worden. Vervolgens gaan we samen in gesprek over hoe je het aanbod in de praktijk kan inzetten en welke drempels je ervaart bij studenten met een leesbeperking.

In deze praktijkboost neem ik jullie mee in de impact van leerstoornissen — zoals dyslexie — op het lees- en studieproces van studenten in het hoger onderwijs. We zoomen in het bijzonder in op de rol van kennis en attitudes van lesgevers ten aanzien van studenten met leerstoornissen, en hoe deze een directe invloed hebben op hun studie-ervaringen en slaagkansen. Welke kennishiaten hebben lesgevers rond leerstoornissen? Hebben zij goed zicht op de impact van een leerstoornis op het lezen en studeren? Welke gevolgen hebben die aanhoudende lees- en schrijfmoeilijkheden voor studietempo, zelfvertrouwen, participatie en academische prestaties?

Vanuit concrete onderwijspraktijken bespreken we hardnekkige misvattingen en verkennen we welke drempels studenten ervaren bij cursussen, evaluaties en schrijfopdrachten. We staan stil bij redelijke faciliteiten en ondersteuningsvormen, maar plaatsen deze steeds binnen een breder kader van inclusief en kwaliteitsvol hoger onderwijs.

De praktijkboost is nadrukkelijk dialogisch opgevat. We gaan met deelnemers — lesgevers, taaldocenten, beleidsmedewerkers en ondersteuners — in gesprek over hoe we lesgevers kunnen mobiliseren om een leerstoornisvriendelijke leeromgeving te creëren. Welke kennis is nodig? Welke houdingen maken het verschil? En hoe kunnen kleine didactische keuzes een grote impact hebben? Samen reflecteren we over kansen voor de toekomst, met als doel de impact van leerstoornissen op lezen en studeren duurzaam te verkleinen en de slaagkansen van studenten te versterken.

Lezen is een essentiële vaardigheid in het hoger onderwijs. Van studenten wordt vaak verwacht dat zij complexe Nederlandse en Engelse teksten zelfstandig kunnen begrijpen en verwerken. In de praktijk blijken veel studenten moeite te hebben met die lange, abstracte en academisch geformuleerde teksten, zeker ook wanneer het gaat om lezen in een tweede taal zoals Engels.

Tegelijkertijd staan docenten voor de vraag hoe zij passende leesteksten selecteren en inzetten binnen hun onderwijs. Voor vakdocenten die geen taaldocent zijn, is het vaak moeilijk om te zien waar de complexiteit van een tekst zit en wat studenten nodig hebben om met succes te lezen. Teksten worden nu vaak gekozen op basis van intuïtie en inhoud, er zijn geen handvatten om te kiezen op basis van complexiteit.

Om vakdocenten te ondersteunen heeft het Taalteam van de Hogeschool van Amsterdam een praktische checklist ontwikkeld die helpt bij het inschatten van de mogelijke complexiteit van leesteksten. De tool richt zich op drie samenhangende categorieën die van invloed zijn op tekstbegrip: tekstkenmerken, taalkenmerken en inhoudelijke kenmerken. Het is geen exact meetinstrument, maar een laagdrempelig hulpmiddel met als doel docenten bewuster te laten kijken naar teksten die zij inzetten.

Wanneer duidelijk is hoe complex een tekst is, helpt de checklist docenten bij de afweging tussen het kiezen van een andere tekst, het aanpassen van de leesopdracht of het bieden van gerichte (taal)ondersteuning. De checklist bevat hiervoor ook concrete (taal)didactische suggesties en is beschikbaar in zowel een Nederlandstalige als Engelstalige versie.

Tijdens deze workshop werken deelnemers actief met de checklist. Aan de hand van concrete leesteksten kijken we samen waar studenten mogelijk vastlopen en welke keuzes dat oproept: kiezen we een andere tekst, of bieden we gerichte ondersteuning? De workshop is interactief en biedt volop ruimte om ervaringen en vragen uit de eigen onderwijspraktijk te delen. Deelnemers hoeven niets mee te nemen.

Hoe bevorder je leesmotivatie en leesplezier, sterker nog: hoe maak je van lezen een krachtige hefboom in het hoger onderwijs om tegelijkertijd netwerking, welbevinden en betrokkenheid tussen diverse actoren op een hoger niveau te tillen?

In deze interactieve sessie tonen Liesbet De Vos en An De Moor hoe ze in Odisee-cohogeschool samen met de werkgroep #Odiseeleest een duurzaam leesbeleid hebben uitgebouwd om collega’s uit de diensten, docenten én studenten te motiveren om meer, beter en liever te lezen. Ze koppelen ter illustratie de theorie aan de praktijk door een aantal inspirerende acties toe te lichten zoals de Bookflix, leesclubs en hun unieke #Odiseeleesthuisdichter.

Vanuit onder meer de lerarenopleiding tonen ze aan de hand van concrete initiatieven hoe ze lezen op de Odisee-campussen tot leven brengen, zoals tijdens de voorleesweek of jeugdboekenmaand, maar evengoed tijdens een (praktijk)les.

Het format van deze praktijkboost draait om co-creatie: “Wij presenteren onze aanpak en vragen jouw input. Welke kansen zie jij nog? Welke uitdagingen herken je? Samen zoeken we naar oplossingen en nieuwe invalshoeken.”

Wat neem je mee?

• Concrete ideeën, praktische tips en werkbare formats om leesbevordering in jouw hogeschool of opleiding te versterken
• Een netwerk van collega’s die lezen belangrijk vinden
• Inspiratie om #Odiseeleest in jouw context vorm te geven

Doe mee, denk mee en boost jouw praktijk!

Het uittekenen van een meertalig taal- of leesbeleid is afhankelijk van wat er speelt op verschillende niveaus. Zo kaderen taalbeleidskeuzes en -ambities zich steeds binnen het macroniveau van de regering en het mesoniveau van je instelling, waardoor er grenzen zijn aan wat gewenst en haalbaar is. Daarnaast weten we uit taalbeleidsonderzoek dat gemaakte keuzes en vooropgestelde doelen niet simpelweg doorstromen tot het microniveau van de interactie tussen docent en student. Aan de praktische implementatie van een beleid door lesgevers komen namelijk percepties en ideologieën aan te pas. Deze percepties hebben te maken met wat realistisch, wenselijk, mogelijk en effectief is, en hebben een impact op de mate waarin beleid ook écht doorstroomt tot op de klasvloer.

In deze sessie leren we aan de hand van een case study de verschillende facetten van meertalig taal- en leesbeleid kennen en hoe deze met elkaar interageren (aan de hand van de opdeling in declared, perceived en practiced beleid, cf. Bonacina-Pugh 2012).

Daarna verkennen we samen welke kansen en valkuilen er zijn in de implementatie van een meertalig leesbeleid. Deelnemers wisselen in kleine groepen uit over hun eigen ambities en aanpak (op meso- en microniveau). Ze doen dat in drie rondes aan de hand van vragen die voortkomen uit het onderscheid tussen declared, perceived en practiced beleid. Op die manier leren we van elkaars aanpak. Aan het einde van de sessie brengt elke deelnemer via een exit-ticket voor zichzelf in kaart wat hun volgende stappen zijn in het uitwerken van een meertalig taal- of leesbeleid op korte en lange termijn. Deelnemers hebben geen laptop nodig, maar mogen deze wel meenemen.

Studies zoals PISA tonen een achteruitgang aan in de leesvaardigheid van adolescenten. Bovendien lijken jongeren minder plezier te beleven aan lezen en ook minder vaak te lezen. We vertrekken in onze sessie van een kleine poll naar het leesgedrag van de groep en wat er verwacht wordt van de Vlaamse adolescent die het hoger onderwijs zal instromen.

In een volgende stap volgt het effectieve lezen: we bekijken een recent artikel waarin we zowel leesattitude en -plezier, leesfrequentie en -volume, als de print exposure van laatstejaarsleerlingen in het secundair onderwijs onderzochten, we gingen ook de samenhang met hun woordenschatkennis en leesvaardigheid na. Ook wat ze net lezen, nemen we mee: fictie, chats, stripverhalen, ...

Nadien gaan we in discussie met het publiek. In onze discussie staan we niet enkel stil bij wat deze resultaten ons vertellen over het leesgedrag van adolescenten, maar ook waar we moeten voor opletten in onze interpretatie. We koppelen ook altijd terug naar ander onderzoek en gaan na wat de implicaties zijn voor het hoger onderwijs. We gaan daarbij ook graag in op mogelijke manieren om de leesfrequentie en -motivatie van (toekomstige) studenten te stimuleren.

Verschillende Vlaamse hogeronderwijsinstellingen ondersteunen hun docenten in het opstellen van leesvriendelijke examenvragen. Zo maakt heldere examenvragen formuleren aan de Universiteit Antwerpen en de Universiteit Gent deel uit van de docentenprofessionalisering. Aan de Universiteit Gent heeft de lesgeverstraining over GenAI-gebruik er ook expliciet aandacht voor.

De vraag is echter in welke mate dit taalbeleidsadvies ook werkelijk in de praktijk wordt toegepast. Taalbeleidsimplementatie is immers een complex proces, waarbij verschillende voorwaarden van belang zijn, zoals betrokken en overtuigde docenten en regelmatige reflectie en evaluatie (Vanbuel en Van den Branden, 2019).

In een rondetafelgesprek polsen we graag wat er in de praktijk gebeurt rond de implementatie van leesvriendelijke examenvragen: Hoe worden docenten ondersteund in het formuleren van leesvriendelijke examenvragen? Is er soms weerstand en hoe wordt daarmee omgegaan? In welke mate wordt de implementatie in de onderwijspraktijk opgevolgd, geëvalueerd en bijgestuurd? Kortom, we duiken in de praktijk voorbij de theoretische intenties.

Start- en instaptoetsen, taalremediëring en studieondersteuning zijn intussen vaste elementen in het hoger onderwijs. Hoe kan je wat inzetten om vaardigheden zoals begrijpend en kritisch lezen verder te ontwikkelen?

In deze sessie delen we hoe we dit binnen Hogeschool PXL (Education) aanpakken. We schetsen onze (remediërings)aanpak en tonen hoe de initiatieven binnen de hogeschool, het departement en de opleiding op elkaar aansluiten. Denk aan lessen, individuele sessies en leermateriaal rond onder meer woordenschat, tekststructuur en kritisch lezen. Dit is geen succesverhaal met pasklare oplossingen. Wel een uitnodiging om te luisteren naar hoe wij blijven zoeken en bijsturen, en vooral om samen het gesprek aan te gaan. Wat gebeurt er in jouw lessen of opleiding? Wat werkt, wat niet, en waar liggen nog kansen? Hoe en waarmee kunnen we elkaar inspireren?

Taalcompetent in hoger onderwijs (Taalunie, 2022) benadrukt het belang van een taalcompetentieversterkend aanbod in hoger onderwijs en aan universiteiten. De publicatie vormt samen met De taalcompetente leraar (Taalunie, 2025) de basis voor het taalbeleid van de lerarenopleiding aan HOGENT. Aan de lerarenopleiding van HOGENT werd dit academiejaar dan ook bewust gekozen voor het jaarthema DLO Leest!

Een van de acties daaraan gekoppeld is de workshop Interactief (voor)lezen. In de workshop ontdek je hoe je interactief (voor)lezen kan inzetten om leesbegrip bij studenten te bevorderen en om zo hun taalvaardigheid te versterken. Interactief voorlezen is een didactische werkvorm die toegepast wordt in kleuter- en basisonderwijs, maar die bij uitbreiding ook bruikbaar is op niveau van secundair onderwijs en hoger onderwijs.

Je ervaart hoe je deze werkvorm kan inzetten in een brede waaier aan vakken, gaande van Business Economics over Ontwikkelingspsychologie tot Milieuwetenschappen en alles daartussen. Je maakt kennis met de fijne kneepjes van het interactieve (voor)lezen. Verwacht je niet aan grootse theorieën. Laat je ook niet afschrikken. Je hoeft heus geen flamboyante woordkunstenaar of taalvirtuoos te zijn. Je krijgt praktische tips en tricks die je onmiddellijk kan inzetten in je eigen lespraktijk. Rendement in vakjargon, tekstbegrip en leesplezier gegarandeerd.